Алесь Смалянчук :: "Краёвасць" у беларускай i лiтоўскай гiсторыi. 1905-1940 г.
Беларускі Гістарычны Агляд, Том 4 Сшыткі 1-2 (6-7)
Краёвасць як феномен грамадска-палiтычнага жыцця Беларусi i Лiтвы* з'явiлася ў часы рэвалюцыi 1905-1907 г. Сутнасцю яе iдэалогii было сцвярджэнне прыярытэту агульна-краёвых iнтарэсаў перад iнтарэсамi асобных этнасаў i сацыяльных груп… («Лiтва - гэта край, якi спрадвеку насяляюць лiцвiны, палякi i беларусы, а ў Iнфлянтах яшчэ i латышы. Усе яны адной крывi i ўтвараюць адзiную лiтоўскую нацыю… Задачай блiжэйшай будучынi з'яўляецца арганiзацыя сумеснага жыцця розных культурна-этнiчных элементаў у краi i ў Вiльнi на падмурку агульнага грамадзянства…» У краёвай iдэалогii тэрмiн «нацыя» выйшаў за межы этнiчнага разумення i набыў палiтычны змест. Галоўнай прыкметай нацыi стала агульнае грамадзянства. Да нацыi лiцвiнаў адносiлi палякаў, лiтоўцаў, беларусаў i iнш., т.зв. карэнныя этнасы краю…)
* Беларусь i Лiтва разглядаюцца ў межах Вiленскай, Вiцебскай, Гродзенскай, Ковенскай, Магiлёўскай i Мiнскай губ.
Jakija mierkawańnia maje szanoŭnaje Państwa nakont?
Историк: стыд литовцам, которые своих королей называют князьями
Газэта «Наша Ніва» была ўтвораная ў 1906 годзе, і спачатку фактычна была органам Беларускае Сацыялістычнае грамады. У 1991 годзе «Наша Ніва» была адроджаная ў Вільні, галоўным рэдактарам стаў Сяргей Дубавец. Адроджаная газэта зноў стала галоўным выданьнем нацыянальнай інтэлігенцыі, побач з навінамі публікуючы літаратурныя творы, эсэ. У 1996 годзе было прынятае рашэньне пра перанясеньне рэдакцыі ў Менск і трансфармацыі «Нашай Нівы» з выданьня літаратурна-інтэлектуальнага ў выданьне грамадзка-палітычнага характару. Ад 1999 году газэта вяртаецца да штотыднёвае пэрыядычнасьці. Ад 2000 году рэдактарства ў «Нашай Ніве» пераймае Андрэй Дынько. Ад 2002 году аб’ём газэты павялічваецца з 12 да 16 старонак, ад 2005 году — да 24-х. Паралельна з папяровым выданьнем з 1997 году існуе інтэрнэт-сайт газэты. (www.be-x-old.wikipedia.org) Болей...
Сустаршыня БХД Павал Севярынец накіраваў Апостальскаму Нунцыю Марціну Відавічу зварот з нагоды ўсталявання польскамоўнай грунвальскай шыльды ў касцёле ў Гародні.
"Шаноўны Арцыбіскуп Марцін Відавіч,
Ваша Эксцэленцыя,
18 ліпеня гэтага года ў Касцёле Узвышэння Святога Крыжа ў Гародні была адкрыта памятная шыльда ў гонар герояў Грунвальда. Выканаў шыльду Тадэвуш Малевіч, асвяціў яе пробашч кс. Антоній Ханько.
Тэкст на дошцы (у арыгінале): «Na pamiątkę zwycięstwa wojsk polsko-litewskich nad Zakonem Krzyżackim w polach Grunwaldu. XV.VII.MCDX – XV.VII.MMX.»
У сувязі з усталяваннем гэтай шыльды ў нас ёсць да Вас наступныя пытанні:
- Чаму ў касцёле ў Беларусі выкарыстаная толькі польская мова і надпіс не прадубляваны па-беларуску?
- Вядома, што траціну войска хаўруснікаў складалі беларусы, а на шыльдзе напісана, што перамаглі польска-літоўскія войскі (што супярэчыць гістарычнай праўдзе). Чаму няма ні слова пра беларусаў?
На жаль, прыклады такога перадузятага стаўлення да гістарычнай спадчыны і грэбавання беларускай мовай у Гарадзенскай дыяцэзіі не адзінкавыя. Мы прызнаем вялікі ўнёсак Касцёла ў захаванне нацыянальнай спадчыны, у першую чаргу ў Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Віцебскай і Пінскай дыяцэзіях, але, на жаль, у Гарадзенскай дыяцэзіі назіраецца адваротнае.
Просім Вас, як прадстаўніка Свяцейшага Прастолу ў Беларусі, патлумачыць Вашае стаўленне да ігнаравання беларускай мовы і культуры ў гэтым канкрэтным выпадку, і распарадзіцца прынамсі перарабіць гэтую шыльду.
Вельмі спадзяемся на шчыры адказ і ўзаемаразуменне.
З павагай,
сустаршыня Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі Павал Севярынец."
Rosja konsekwentnie odmawia wydania nam „listy białoruskiej”. Zamiast narzekać, weźmy się do roboty i postarajmy się ją stworzyć sami – pisze emigracyjny dziennikarz i historyk Zbigniew S. Siemaszko.
źródło: Forum Fot. Jan Rolke +zobacz więcejGdy w lipcu 1941 roku doszło do podpisania paktu między Polską a Związkiem Sowieckim (układ Sikorski-Majski) bolszewicy ogłosili amnestię dla Polaków. Nasi jeńcy i łagiernicy, którzy ledwie żywi wyszli z niewoli, szybko zorientowali się, że brakuje wielu spośród ich znajomych, o których wiedzieli, że również dostali się w sowieckie łapska. Jak zareagowali? Zaczęli natychmiast spisywać nazwiska tych kolegów.
www.rp.pl/artykul/518155_Siemiaszko__Nie_czekajmy_na_laske_Kremla.html
ks. Stanisław Hołodok „Święty Brunon z Kwerfurtu”
ks. Stanisław Hołodok „Święty Bruno Bonifacy z Kwerfurtu”
„Podziękujmy Panu za piękną postać św. Brunona i jego dzieło dokonane przed wiekami na Podlasiu. Prośmy, aby św. Brunon umacniał naszą wiarę i wypraszał tak potrzebny pokój i jedność między nami…”
Кніжка беларускіх аўтараў зь Вільні Лявона Луцкевіча і Галіны Войцік прысьвечаная жыцьцю й працам Cтанiслава Cтанкевiча (1907—1980) – выдатнага беларускага лiтаратуразнаўца, буйнога грамадзкага дзеяча ў Заходняй Беларусi й на эмiграцыi, рэдактара часопiсу “Рух”, газэтаў “Бацькаўшчына” й “Беларус”.Жыцьцёвы шлях Станіслава Станкевіча пачаўся ў Арлянятах на Ашмяншчыне, а закончыўся ў Нью-Ёрку. На ягоным жыцьцёвым шляху былі этапы: Вільня, Наваградак, Барысаў, Нямеччына й апошні – Злучаныя Штаты Амэрыкі. Віленскі этап ахапіў навуку ў Віленскай Беларускай Гімназіі й Віленскім Унівэрсытэце. Гэта быў не такі ўжо і вялікі адрэзак часу, але менавіта ў Вільні Ст. Станкевіч сфармаваўся як сьведамы беларус, як публіцыст і літаратуразнаўца. Ад часу пераезду ў Амэрыку і амаль да самай сьмерці Ст. Станкевіч быў сталым супрацоўнікам Беларускай службы Радыё Свабода. Менавіта ягоныя праграмы выклікалі рэзкую рэакцыю савецкіх ідэолягаў і ў БССР імя Станкевіча прыгадвалася толькі ў зьняважлівым кантэксьце.Галоўныя кнігі Ст. Станкевіча – “Беларуская падсавецкая літаратура першай палавіны 60-х гадоў” (1967) і “Янка Купала. На сотыя ўгодкі ад дня нараджэньня” (1981) Болей...
У кнігу выбраных працаў вядомага польскага навукоўца ўвайшлі артыкулы па дзяржаўна-прававой гісторыі Вялікага Княства Літоўскага і нацыянальных праблемах Цэнтральна-Ўсходняй Эўропы. Гэта такія тэма, як “Крэва і Люблін: З праблемаў польска-літоўскае уніі”, “Лад местаў на магдэбургскім праве ў Вялікім Княстве Літоўскім да сяр. XVII ст.»; «Аб практыцы літоўскай канцылярыі часоў Жыгімонта I Старога», «Звычаёвае шлюбнае права русінаў Вялікага Княства Літоўскага (XV–XVII ст.)», “Дачыненьні паміж каталікамі і праваслаўнымі ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XIV–XVII ст.)», “Шматузроўневая нацыянальная сьвядомасьць на літоўска-рускіх землях Рэчы Паспалітай у XVII–XX ст.», “Ад палітычных да этнічных народаў у Цэнтральна-Ўсходняй Еўропе», «Літоўскія палякі і іншыя народы гістарычнае Літвы. Спроба сыстэмнага аналізу», «Канстытуцыя 3 мая і «Ўзаемныя Заручыны Абодвух Народаў» 1791 г.». Апроч таго, выданьне зьмяшчае поўную бібліяграфію навуковых публікацыяў дасьледчыка.Юліюш Бардах – вучоны шматграннага таленту. Ён адначасова скрупулёзны дасьледчык і актыўны папулярызатар навукi, цярплівы пэдагог і заўзяты палеміст. Дыяпазон яго навуковых інтарэсаў незвычайна шырокі як храналягічна — ад Сярэднявечча да ХХ стагоддзя, так і тэматычна — ад «Рускай праўды» і генэзы сойма да пытаньняў нацыянальнай сьвядомасці, падзеяў II Сусьветнай вайны ды мэтадалёгіі ды гісторыі гістарычнай навукі. Болей...
Вынік самаахвярнай працы чалавека, які прысьвяціў сябе цалкам дасьледваньню сапраўднай, а не “трыадзінай” гісторыі Беларусі. Сягаючы ў далёкія часы, зьбіраючы па абрыўках праўду пра гісторыю Беларусі пачынаючы ад часоў дагістарычных, пра якія засталіся крупіцы ўзгадак у самых старажытных летапісах. Аўтар паказвае гісторыю беларускага народа не паводле ідэалягічных штампаў, але паводле гістарычнай праўды і менавіта таму выданьне ўпершыню пабачыла сьвет толькі ў 1990 годзе. Мікола Ермаловіч пачынае ад моманту перасяленьня славянскіх плямёнаў, пры чым ён даводзіць, што доўгае і мірнае сужыцьце славянаў з балтамі, якія зьявіліся на тэрыторыі Беларусі раней і стала вырашальным для фармаваньня беларускага народа. Выданьне падзеленае на два асноўныя пэрыяды раньняе сярэдневяковай гісторыі Беларусі: Полацкі і Наваградзкі. Вядома, што пры такім падзеле аўтар кіраваўся фактарам горада, які стаўся цэнтрам зьбіраньня беларускіх зямель. Шмат якія прачытаньні і трактоўкі летапісаў, падмацаваныя досьледамі працаў Тацішчава, які хутчэй за ўсё меў дачыненьне з Полацкім летапісам, выклікалі ў свій час гарачыя дыскусіі, але пры гэтым якраз праз гады стала бачным, што гэтая кніга стала падмуркам для дасьледваньня і далейшага адкрыцьця нашай старажытнай гісторыі. Болей...