Kontarrevolucyja ŭ Chile - albo czym byŭ u istocie "zamach stanu" generala Pinocheta (zakanczeńnie)
PREZYDENT ADKINUŬ ŽADAŃNIE SASTUPLEŃNIA i padniaŭ decyzyju ab dakanańniu pierawarotu, majuczaha na mecie zdabyćcio paŭni ulady, wymardawannie praciŭnikaŭ i uprawodžannie "realnaha socyjalizmu". Da hetaha celu služyć mieli napływajuczy da Chile z cełaha świeta awanturniki pakroju Ernesta Che Guewary, bajawiki MIRu, GAPu, a takiž uzbrojenyja ŭ pieramyczanuju zbroju prychilniki Allende, Pierawarot byŭ planawany na drień XIX (19 wierasnia), jednak prezydent nie zdužaŭ jaho prawieści.
Na paczatku wieraśnia Allende pryznaŭ, iž muki u kraju starczy maksymum na czatyry dni. Jednaczasna inflacyja siahnuła 750% u rok (albo 2,5% u dzień!). Sytuacyja stała sia jaszcze horsza - u treciuju racznicu pieraniaćcia ŭlady praz ugrupawańnie Allende, Jednasć Naradowu, prezydent zaklikaŭ lud pracujuczy da najwialikszaj pilnaści — nad krajam wisieła widma zmowy. Kilka dni paźniej Kongres - adnosna braku jakojkolwiek woli parazumieńnia ze starany ŭładaŭ - pazbawiŭ formalna Allende stanawiska i pierakazaŭ poŭniu ŭłady wykanaŭczaj wojsku, lotnictwu, marynarcy i karabinieram.
IX (9) wieraśnia MCMLXXIII (1973) roku dawodca floty, admirał Jozef Toribo Merino wyslaŭ notatku da Augusta Pinocheta i Gustawa Leigha, haloŭnadawodziaczaha lotnictwa. Woś jaje źmiest: „Gustawie, Auguscie: Ruczaju sia słowam honaru, iž dniom D budzie jedanaccaty, a hadzinaj H - 06:00. Jeśli nie zdalejecie wykanać zadańnia usiutkimi siłami, katorymi dawodzicie u Santiago, dajcie znac na adwarocie.
Admirał Huidobro jest upawažnieny, aby abumowić z wami usiutki sprawy. Pazdrawiam u nadziei na zrazumiennie. J. T. Merino"
Na adwrocie widnieli sia dapiski: "Gustawie, heto astatniaja akazyja - J.T.". „Auguście, jesli nie užywiesz usiutlkich sił uSantiago nie daczakajem sia zaŭtra. Pepe"
X (10) wieraśnlia z portu u Walparaiso wvpłyła flota dawodižna asabista praz admirała Jozefe Toribo Merino. Aficyjalnym powadam apuszczeńnia portu byli maneŭry, jednak zaraz iž pa wypłyćci paza abszar baczny z portu eskadra zatrymała sia, zaś pazaŭtra na świtanku pawiarnuła sia ŭ poŭnaj bajawoj hotoŭnaści.
XI (11) wieraśnia ab czaćwieitaj rana wojska zahadała suciszyć usie radyjo- i telestacyji i aresztawać pradstawicielaŭ uradu na prawincyi. Ab szostaj na wulicy Santiago wyjechali tanki. Kala siodmaj eks-prezydent pieramiaściŭ sia ze swajoj prywatnaj rezydencyji pry wulicy Tomasza Marus'a da pałacu La Moneda. Ab wośmaj Allende pramawiŭ praz astatniuju dziejuczu radiostacyju, informujuczy ab buncie wojska i zaklikaŭ rabotnikaŭ da abarony „prawawitaha ŭradu". Nažal - na wydaczu czechasławackaj i kubańskaj zbroi było užo za požna. Szczaściam szykujuczy sia da abarony mieszkańcy La Monedy mieli ułasny niadužy arsenai, da katoraha naležyŭ, pamiž inszym, pistolet maszynowy, na katorym widnieła sia dedykacyja: „Pryjacielawi i towaryszawi broni, Salwadorawi, komendant Fidel Castro". Allende namieraŭ sia baranić - i mieŭ czym sia baranić. Wieryŭ tož, iž pomacz - u postaci „ludu pracujuczaha" nadyjdzie rychło. U tym uzhladzie mocna praliczyŭ sia - „lud" nie namierwaŭ sia pamahać winnamu zrujnawańnia kraju. Najbariej zaś kłapaciŭ sia Allende za... Pinocchiajak pryzwyczaiŭ sia nazywać Augusta Pinocheta. Da kańca wieryŭ u lojalnaść dawodcy wojsk. Wieryŭ, iž Pinochet złomie prysiahu złožonu państwu, a tym samym - akaža sia zdrajcaj. U pierszych chwilach abłohi mieŭ pawiedać „Biedny August, uwiaźnili jaho". Chutka jednak atrymaŭ telefon ad Pinocheta, katory oferawaŭ jamu kapitulacyju i apuszczeńnie kraju.
Allende admawiŭ sia, mawiaczy, „paddajuć sia tolki tchory... takija jak pan". Ab jedenaccataj zaczaŭ sia szturm na pałac. Były prezydent baraniŭ sia dzielna - zniszczyŭ nawet tank, stralajuczy z bazuki. U kańcy jednak pierawažwajuczy siły zaczali pierawažać, i tut... addaju hołas sawieckamu biografawi Salwadora Allende, Jozefawi Łaŭreckamu:
„Z 40 ludzi pry zyćciu zastała kala pałowy, ale walczać jak lwy, iduczy za prykładam swaho prezydenta.
Ab hadzinie 14:00 praciŭnik prabiwaje sia na pierszy pawierch.Abarońcy zabarykadoŭwajuć sia u Sali Czyrwonaj. Napadniki, na katorych czale staić kapitan Robert Garrido, wybiwajuć dźwiery. Abarońcy witajuć ich huraganowym agniom. Ale siły walczuczych suć niaroŭny. Salwador Allende staje ranieny u brucha. Stralaje nadalej, apirajuczy sia ab fotel. Garrido - heto stralec wybarowy. Generał Palacios, katory kirawaŭ atakam na pałac, razkazaŭ jamu zabić prezydenta. Šeria z pistoletu praszywaje hrudzi Allende, katory padaje na padłohu... Abarońcy pieranosiać Allende da jaho gabinetu i žmiaszczajuć u prezydenckim fotelu, pierapaswajuczy jamu hrudzi prezydenckaj stužkaj - symbolam jaho ułady, a śpinu akrywajuć sztandaram chilijskim.
Kali dźwie hadziny paźniej bandytam kapitana Garrido ŭdało sia u kańcy zabić astatniaha abrońcu La Monedy i ŭwajści da gabinetu prezydenckaha, ubaczyli Salwadora Allende siedziaczaha za statom. Kapitan Garrido padyjszoŭ da jaho i z minimalnaj adległości daŭ u miortwaha prezydenta jaszcze jednu seryju z pistoletu maszynowaha"1 .
U Polszczy „Perspektywy" ad XV (15) wieraśnia MCMLXXDC (1979) roku tak pisali ab śmierci prezydenta: "Allende panios bohaterskuju śmierć u bezpaśrednim abmienie ahniom z najomnikami Pinocheta."2
Praz kolki let chilijska lawica pryznała sia da chłuśni: „Mit bohaterskaj śmierci byŭ patrebny ŭ czasie dyktatury Pinocheta, ciapier možna užo pawiedać praŭdu3 .
Jak ža było napraŭdu? Salwador Allende, strełam z pistoletu, padoranaha Fidelam Castro adabraŭ sabie žyćcio.
U wieraśniu MCMLXXIII (1973) roku ŭ Chile generał Pinochet udaremniŭ dakanańnie zamachu stanu praz byłoha prezydenta, Salwadora Allende i razpaczaŭ proces radykalnych reform ładu i haspadarki, katoryja daprawodzili Chile da rozkwitu. U czasie walk zhinuła kala 1600 asob, u bolszaści prychilnikaŭ puczczysty.
Pinochet tak u MCMXCVIII (1998) roku komentawaŭ padziei czwerćwiecznaj daŭniny: „...Hdybyśmy tady nie ukroczyli, Chile pierastałaby istnawać jak państwa, a komunistyczna pažoha razpaŭsiudziła sia b na ceły kontynent. (...) My zapłacili za heto ahramnistu canu. Starczy, iž zhinie jeden czaławiek, heto užo cana jest zbytkowa wysoka. Balić mnie nad tym, szto stała sia, ale nie mieli my inszaha wyjścia. Stanli my pierad klasycznym wybaram mniejszaha zła; ratawali my kraj, ratawali my pobyt i pryszłaść kolki dzisiatkaŭ milijonaŭ Chilijczykaŭ. Heto była abarona nieabchodnaja, dziejańnie ŭ abaronie ŭłasnaj. (...) Rabili my usiutka, kab problem raźwiazać na darozie umowy, ale Allende dziejniczaŭ jak szaleniec"4.
Tak wyhladaŭ „prawicowy pucz", czy tož - „krywawy zamach stanu" dakanany praz Pinocheta. Dadam tolki - gwoli paraŭnańnia - iž walka z lawicowym terroram, katora u Ameryce Paŭdniowaj biare tysiaczy aflaraŭ roczna (asabliwa ŭ Nikaragua i Kolumbii), u Chile uziała ich u ciahu szasnaccaci let uradaŭ Pinocheta kolkisot...
Piotr T. Waszkiewicz/i>
1cytat za: u. Klewiec, ap. cit, strony 63-64
2 cytata pawodle: R. Konik, ap. cit, star. 15
3 Franciszek Martorell, cytata pawodle: R. Konik, ap. cit, star. 16
4 August Pinochet u wywiadzie udzielonym Janawi M. Fijorawi. Cytata pawodle: R. Konik, ap. cit, star. 14
Таксама ў нумары:
- Koncepcyja biełaruskaha nacyjonalnaha adradžeńnia. Zianon Paźniak.
- Zwarot LPR u sprawie siadzibaŭ parlamentu europejskaj unii
- Litwinizm: krynicy i realizacyja
- Ci zhodny biełaruskija žanczyny mieć szmat dziaciej?
- Szto upływaje na praciahłaść žyćcia kabietaŭ?
- Supolny los, albo czamu Krywija i Letuwa pawinny być razam.
Зьцягнуць увесь нумар 20 за 2005 г. у pdf-фармаце*: кірыліцай (773 Kb), лацінкай (528 Kb).
* - Кнігі ў фармаце pdf лепш чытаць з дапамогай праграмы Foxit Reader
RSS-стужка