Padarožnyja zaciemki (Litwa № 22/2007)

Pierabaviùšysia z paru dzion na Vaśkaje1 votčynie-Biełastoččynie, paśpieùšy jościu dapiać kolkich unioskaù 2: Pierš na pierš začysnaje dajmo ź ludzkaja pieknaści: najuściešniejšaja rasavaja chol 3 a hłuzdnaść na tvarach navat vymoùnych prastečaù, zyčlivaść a vietłaść, imknieńnie jaksia dapamahčy navat nia majučy zhody na padstavovych postaniach, navat nasupierak prostym abaviazkam, pryjaznaść ad što ludziny: nia vyčuù ahresyji navat z boku kunpanijaù maładziukoù votpliùnaj udačy... jak apisuvaù Dubaviec (mabyć) u Našaj Nivie dajma z kuncertaù u Polščy ci špacyraù dzieś u Eùropia – stałaje vyčućcio niastačy čahaś nieadymna zvykłaha, niastačy da navat niaùtulnaści – niastačy ahresyji!

Paraùnańnie nie na karyść Mieńsku a pahatoù Vitapsku ci jakojeś zapluhaùlenaj Voršy abo NavaPołacaku:

Na hulicach Mieńsku tykiela chiba dziesiacina z zabačanych homo vydajuć na tutejšych z rasavaj udoby4 abo hłuzdnych na ùdobu j zdobu 5 , na ùsieńkich zastałych vidaćmie ciamski adbitak zdehradavanaści, pryhnoblenaści, pasupnaści ci biazdonnaj pustečy, aśmina ź jich nachrapista j ahresyjna exhibitujuć svojnaha chamstva j apuščenstva. Pra žadnaju zyčlivaść niama havendy – usi meram u pancyrach adčužanaści, aprača ciamska padpitych jakija čepiacisia da henych čyje „pancyry” kvolšymi. Varta zabycisia na henaju vonkavaju „narychtavanaść da samaasłony”, jak nieùzabavie padvalić jakajaś šval a začnie z bolšaj ci mniejšaju vahresyjnaściaj čapicisia. J hetak u Mieńsku – dzie ščylnaść adukavanych a kulturyzavanych asobaù mo najshuśniejšaju u krajinie, chiba Haradzienščyna, Hłyboččyna a Brasłaùščyna znajšlisia b na lepšaju kulturalnaść j, zaciemcia – adno ù tamtejšych katalickich anklavach! Spres na ùschodzie ci ù panoùna pravasłaùnych lakalach stanovišča nieparaùnalna zmračniejšym.

A zara da paraùnańnia vypadki, jakich niama jak ujavici ù RB:

Zhadaju da prykładu jak achoùnik na Radyjo Biełastok pravodziù mianie to da vyhodaù to da pakoju da paleńnia, chocia ž nia musiù čynici henak a nat maù nia čynici, prapanavaù navat pačastavacisia ź jahonaje ssabojki j da henkaha padobnaha, a zarazom nie znajšoùšy byù iź imnoju parazumieńnia ci nie zy što ùzdymanaja kvestyji dyškuravanaj!

Zhadaju hetta-sama pryhody na festu ù Byčynia (chociaž henam kialtyckaja votčyna, ale prykład tojesnym papiaredniamu). U Byčynia, z druhoje hadziny a sybocia, zaùsiaha6 začyniajuć. A jimnie zabrakła lekaù było, aściahnuùšysia7 bo byù pieraź ciažkija kajstry. I tut adbyłasia nadzvyčajnaja, dziela mianie, niespadzieùka: paprosiùšy byù zavadatara festu padkazaci jmnie, jak adšukaci čynnaj zialejni, jon zahukaù burmistru, burmistra znajšoù haspadara zialejni siarod hladactva, haspadar zialejni źjeździù pa klučyski ad zialejni, pravodziù mianie da jaje j spradaù lekaù iź ciamskaju źnižkaju! Hetkaj udziellivaści ja nieùjaviù by sabie j u najščaśniejšym śnieńniu! Aniveź henkaha ani nia možna spadziavacisia ù žadnym kraju RB!

Pieršym spociamam ilha prypuścić, iža krasavańnie vietłaści-kulturovaści vynikaja zy stałaje zmahańniesi za samatojesnaść: Pad provadam panoùnaje łacinistyčnaje palščyzny „Ruskaja” supolnaść Biełastoččyny vyčuvajučy sobskaj apryčonaści8 vyhadavała na joj sobskaje kulturalnaj Abranaści. Pryvatnaściami hetkaja kulturalnaja Abranaść pierasiahaje ù kulturovaści paspalitaje kulturalnaja roùni ù Polščy: za ùračystaje viačery pa Bielskim kuncertu Bardoùskaja Vosieni ù Hajnaùskim Biełaruskim muzeju mianie nie zmušali pici – nia ù prykład Palakom, jakija stała zmušajuć na festach rycerskich!

U „Biełarusi” – post Lićvie pad provadam panoùnaha maskalskaha zajma9 za panoùnaju bizanckaju quazikulturaju ekanamičnaje j kulturalnaje krasavańnie ùmažliviùšysia ù vanklavoch za katalickaju łaciničnaj kulturaju, dzie nośbity hetkaj kultury vyčuvajučy ùłasnaje hapryčonaści na tle ździčełych zaniapadu j degradacyji za panoùnaju bizanckaju quazikulturaj vyhadavaùšy na padmurku hetkaha vyčyćcia ‘pryčonaści – Šlachotnaj Abranaści, praùdy, zvažajučy histaryčnych padstavaù tamtejšaje katalickaści-łacinistyčnaści hetkaja Abranaść zaùždy henamki krasavaùšy – skataličyùšy bo byli svojnych bajaraù-pahanaù Vitaùt ź Jahajłam :), dziela polityčnaje kańjuktury :(.

Zatym prypuščeńnie pra zmušany ùzdym kulturalnaści u vanklavoch užo pachisnuùšysia.

Adyž maskali j Vukrajincy-ùschodniki taksama musiùšy jak užo kolki dziesiaciroččaù raspačać valki ab samatojesnaść :). I čaho vynikšy? Heta jich aniveź nia źniezłačyniùšy – niezdekryminalizavaùšy. Zamalny termin? Anutyki nie! Zhadajma maskaloù-stałavieraù jakija cikaùšy byli sotkami tysionkaù šče da Litvy. Zvažma na Serbaù! Azaž maùšy zamalnaha terminu dziela hetkaja valki? Musi-tka padstavova-vyznačalny čyńnik kvestyji kulturalnaści padlahaja PROVADNAŚCI ci łaciničnaje kultury ci quazikultury bizanckaje.

Ač kolvie „naśkija” na Biełastoččynia hetkaha niaùśviedamlajuć a suć zaùdziačnymi „ruskaści”-bizanckaści, na spociam mojski – mienavita dziela provadu łacinščyzny jany krasujuć za sobskaju vapryčonaściaj, samatojesnaściaj a rasavaj a kulturalnaju cholaj a ùźniosłaściaj. Pryjazdžajcia da nas u Biełaruś a zabačacio jak skanaùšy suć chol rasavaja a zaniapaùšy, dakładniej taksama skanaùšy kultura j usieńka zastałaje pad provadam bizanckaści-ruskaści j jakavo nam hetta zachłynacisia ù ruskim mory!..

Ato ž ale! Pryjazdžajcia račaj na paùzianioch10 kab vybavić nas! Bo, daliboh, kanajema! Akolki nas suć „śviedamych”? – 10%? A kolki musiać źjazdžaci j kolki ź jich źviernucisia? Kali lenin rychtavaù byù pierakrutu na niamiecki košt – henych hrošaj stavała kab zadarma zasobić adpaviednymi hazetami pracoùnych što adumysłovaści, vajskoùcaù što haliny vojskaù, a ù nas navat za elekcyjaù ulotkami nie zastarčajuć usich navat u Mieńsku! Jakija hetta ùłasnyja srodki j vysiłki proci nieskančatnych resursaù mudzičenki j jahonaj kacapščyny?! Z hetkim postupam jak na sučasnaju chvilu šče sotki rokaù zabraknie kab my samatuham vybavilisia! Pakul heny Dziadźka Sem pakvitajesia z Paùnočnaj Karejaj, Iranam, Chinami, nakormie Machmuda Abasa ź jahonaju chieùraju hałavarezaù... Avochcieńki maje...

Pan Skirhajła Palanecki-Mackievič.
U Mieniesku Litoùskim.
11.06.06

1 vaśki – łaścivy Vašaciom, vaš, na kštałt naśki, sł. Dr. J. Stankieviča.
2 uniosak – vysnova, mova časoù vyzvału Vermachtam.
3 chol – čyścinia, cholna – čysta, cholici – prataci, „u choli žyvie”, sł. Dr. J. Stankieviča.
4 udoba – wygląd zewnętrzny, наружность, sł. Dr. J. Stankieviča.
5 zdoba – kštałt postaci j uchoda (manera) trymaci jaje, осанка, манера держаться, sł. Dr. J. Stankieviča.
6 Zaùsiaha – amal usiaha, sł. M.Bajkova j S.Niekraševiča, b.118.
7 Aściahavacisia – pieranapružvacisia da źniasileńnia, sł. Dr. J. Stankieviča, b. 66.
8 Apryčonaść – odrębność, adasoblenaść, sł. Dr. J. Stankieviča.
9 zajmo – zabor, akupacyja, z movy vysialenstva jakoje paśpieùšy ùciačy ad navały kacapskaje razam z Vermachtam.
10 paùzień – człąg, tank, sł. Dr. J. Stankieviča.

Таксама ў нумары:

• Імша ўсіх часоў - вольная!
• Ці магчыма літвінаў і беларусцаў вучыць па адных і тых жа падручніках гісторыі? Mann Kurt
• Водгук Пана Ўладзіслава Б. на артыкул "Юрыдычныя падставы ВКЛ" з № ХХІ
• Камэнтар рэдактара да водгуку Пана Ўладзіслава Б.

Зьцягнуць увесь нумар 22 за 2007 г. у pdf-фармаце*: кірыліцай (222 Kb)>.