Ідэя адраджэньня Рэчы Паспалітай

У “Пярсідскіх лістах” Мантэск’е, дзе аўтар ад імя прыдуманага персідскага вандроўніка рэзка крытыкуе тагачаныя парадкі ў Францыі, адзін з персанажаў са шчырым здзіўленнем пытаецца “Як можна быць персам?”. Французам XVIII ст. было цяжка ўявіць, як чалавек можа быць персам ды яшчэ крытыкаваць самую прагрэсіўную краіну Еўропы. Блізка тая ж занепакоенасць, а часам спалоханасць і недабразычлівасць адчуваецца у шэрагу нядаўніх рэфлексій, прысвечаных літоўскай плыні, што пакрысе афармляецца ў асадах беларускай інтэлектуальнай і публічнай сферы.

Збянтэжанасць перад рознымі варыянтамі літоўскіх праектаў выклікае найперш адзін прынцыповы момант: “для ідэолагаў і носьбітаў гэтых праектаў панятак “ліцьвін” даўно адасобіўся ад “беларускай прапіскі”, ператварыўшыся ў альтэрнатыўны беларускаму нацыянальны (з прэтэнзіямі на этнічны) праект"^[1]. Далейшая засцярога грунтуецца на адчуванні небяспекі гэткай літоўскасці для Беларусі як канстанты, якая мусіла б мець агульнапрынятую нацыянальную метатэорыю, што навучыла б нас "ня толькі адрозьніваць інтанацыі смаку ў вашай шклянцы вады, але і — прыняць і урэшце палюбіць гэты букет, ня прагнучы адмаўляць ці абіраць у ім штосьці“^[2]. Метафара кісла-салёна-салодкага кактэйлю пад рознымі найменнямі досыць папулярная ў сучасных пратаганістаў беларускай ідэі: “метатэорыя” (Аляксей Бацюкоў), “дыскурс Беларусі” (Валянцін Акудовіч). Але мы не будзем дэтальна абмяркоўваць гэтыя ідылічныя варыянты “грамадскай дамовы”, а паспрабуем акрэсліць ім альтэрнатыву ў варунках рэальнай “вайны ідэяў” ды засяродзім увагу на тым, каму і чым літоўшчына гэтак муляе вока.

Да 100-лецьця газэта “Літва”

Крыніцы мысьлі літоўскай

Na praciahu aposznich paru hod znaczna paszyryła sia litwinskaja i monarchicznaja prysutnaść u web - prastory. Jak kożny srodak informacyi i komunikacyi web - prastora moża być konserwatyŭnaj, litwinskaj i monarchicznaj. Adzinym na siońniaszni dzień monarchicznym resursam źjaŭlaje sia: http://www.manarchija.org/ i źwiazany ź im żywy czasopis monarchiczna myślaczych: http://community.livejournal.com/by_monarchist. Supołka maje na mecie jadnańnie asobaŭ wakoł idei adradżeńnia monarchicznaha ładu na Baćkaŭszczynie:

Процесс формирования белорусской народности, как государствообразующей нации, так и не состоялся. Белорусская нация - ничто более, чем постмодернистский симулякр. Есть этнос, есть народ, но нации - нет. Понимание этого очень важно для правильной оценки ситуации в Беларуси. Переход от средневекового общества к буржуазному в Европе был весьма трудным, болезненным и сопровождался жестокими эксцессами.

Конфессиональный раскол привел к дезинтеграции Европы и потребовал новых форм легитимации. Мировоззренческий плюрализм и автономизация княжеств сопровождались усилением мобильности населения, а урбанизация — расширением торговых связей. Наступление рынка на храм, раскол христианской медиа-империи поставили вопрос о единстве людей. Философы считали, что автономные индивиды смогут объединиться на основе разума, а экономисты — на основе свободного рынка. Однако новой стихийно открытой формой солидарности во время Французской революции становится образ Марианны, символизирующей Республику-Мать, детьми которой ощущали себя восставшие против короля.

28 траўня 1453 года туркі скончылі падрыхтоўку да апошняга штурму Канстантынопаля, які трываў цяжкую шматмесячную аблогу. Прадчуваючы вырашальны час, гараджане ў гэты дзень правялі агульную ўрачыстую працэсію і маліліся аб збаўленьні. Імпэратар Канстантын XI таксама ўдзельнічаў у шэсьці, а потым запрасіў да сябе ўсіх знатных людзей і ваяводаў. У сваёй прамове ён нагадаў ім слаўнае мінулае і велічныя традыцыі краіны. Прасіў не забываць, што яны - нашчадкі герояў старажытнае Элады і Рыма, заклікаў быць годнымі сваіх продкаў і гатовымі на сьмерць дзеля веры, Бацькаўшчыны, сям'і і імпэратара. Канстантын дадаў, што і сам рыхтуецца да сьмерці за свой горад і за свой народ. Ён падзякаваў італьянцам за іхную падтрымку і папрасіў прабачэньня ва ўсіх прысутных за будзь-якія крыўды. Усе узрушана ўзьняліся, пакляліся біцца да самай сьмерці і пачалі абдымацца на разьвітаньне...

Прыступ пачаўся а другой гадзіне ночы 29 траўня і цягнуўся больш за суткі. Аб'яднаныя хрысьціянскія войскі бізантыйцаў, італьянцаў і іншых эўрапейцаў былі ўрэшце разьбітыя, імпэратар Канстантын загінуў, прычым ягонае цела нават не знайшлі.

У Беларусі манархісты вельмі розныя - ад язычніцкіх традыцыяналістаў і расейскацэнтрычных праваслаўных да лібэральных канстытуцыйных дэмакратаў. Аднак цікавасьць да манархічнае тэмы праяўляе і вялікая колькасьць правай моладзі, у чый бок плябеі кідаюць як абразу - "фашысты". Чым можна патлумачыць гэтае супадзеньне зацікаўленасьцяў манархістаў і фашыстаў?

Насамрэч гэты фэномэн ня новы. Ён нават мае назву - "манарха-фашызм" і атрымаў шырокі распаўсюд у Расеі. Тэарэтычнае абгрунтаваньне манарха-фашызм знаходзіць у працах Льва Ціхамірава. Паводле манарха-фашыстаў прынцыпы легітымізму ў часы цяжкіх дзяржаўных выпрабаваньняў не працуюць, і новую дынастыю можа запачаткаваць выбітны правадыр у выніку рэвалюцыйнага перавароту. Прыхільнікі гэтай ідэі лічаць зьяўленьне манарха-правадыра найсправядлівым і найлепшым варыянтам - "хай яго гарачая кроў перадаецца ў спадчыну". Яшчэ адной перавагай лічыцца наяўнасьць паслухмянай палітычнай машыны - партыі, якая гарантуе выкананьне рашэньняў вярхоўнага ўладара на ўсіх узроўнях.